0

Viết prompt cho AI: ngữ cảnh quan trọng hơn câu thần chú

Bạn copy một dòng lỗi, dán vào ChatGPT hay Claude, bấm Enter. AI trả về năm cách sửa, trình bày rất gọn gàng. Bạn thử lần lượt cả năm. Không cách nào chạy. Bạn đóng tab và nghĩ: "AI cũng chỉ đến thế".

Mình từng như vậy rất nhiều lần. Rồi mình nhận ra vấn đề không nằm ở AI, mà ở chỗ mình đưa cho nó quá ít thông tin. Đọc xong bài này, bạn sẽ có một mẫu prompt sáu dòng dùng được cho gần như mọi việc, và hiểu vì sao những câu kiểu "hãy đóng vai chuyên gia 20 năm kinh nghiệm" gần như không giúp gì.

Hãy coi AI là một đồng nghiệp giỏi vừa vào công ty 5 phút

Hình dung bạn nhắn cho một đồng nghiệp mới: "Code bị lỗi Cannot read properties of undefined, sửa giúp". Người đó giỏi thật, nhưng chưa từng thấy project của bạn, không nhìn được màn hình của bạn, không biết bạn đã thử gì. Họ chỉ có thể đoán, và đoán theo những nguyên nhân phổ biến nhất trên đời.

AI ở đúng vị trí đó. Nó biết rất nhiều thứ chung chung, nhưng biết đúng bằng không về tình huống cụ thể của bạn, trừ những gì bạn gõ vào. Năm cách sửa nó đưa ra không sai, chúng là năm nguyên nhân phổ biến nhất của lỗi đó trên toàn thế giới. Chỉ là không phải nguyên nhân của bạn.

Cùng một lỗi, ba cách hỏi

Tình huống: trang danh sách sản phẩm viết bằng React bị trắng, console báo lỗi.

Cách 1: dán mỗi dòng lỗi

TypeError: Cannot read properties of undefined (reading 'map')

Cách 2: thêm "câu thần chú"

Bạn là senior frontend developer với 20 năm kinh nghiệm.
Hãy suy nghĩ thật kỹ từng bước và sửa lỗi sau:
TypeError: Cannot read properties of undefined (reading 'map')

Cách 3: đưa đủ ngữ cảnh

Trang danh sách sản phẩm (React 18) bị trắng, console báo:
TypeError: Cannot read properties of undefined (reading 'map')

Code của component:
```jsx
const { data } = useProducts();
return data.items.map(p => <ProductCard key={p.id} product={p} />);
```

API /api/products trả về (copy từ tab Network):
{ "result": { "items": [ ... ], "total": 120 } }

Mình đã thử: thêm data?.items?.map thì hết lỗi nhưng danh sách trống.
Mình cần: danh sách hiện ra đúng.

Kết quả thường gặp của ba cách:

Cách 1 Cách 2 Cách 3
AI biết lỗi xảy ra ở đâu Không Không Có
AI thấy dữ liệu thật Không Không Có
Câu trả lời Danh sách nguyên nhân phổ biến Vẫn danh sách đó, chỉ trình bày bài bản hơn Chỉ ra API trả result.items chứ không phải items, sửa đúng một dòng
Số lần hỏi qua lại Nhiều Nhiều Thường là một

Cách 2 nghe chuyên nghiệp hơn, nhưng nó không thêm một mẩu thông tin nào về vấn đề. AI "đóng vai" ai cũng không nhìn thấy được tab Network của bạn. Cách 3 dài hơn vài dòng, và chính vài dòng đó là thứ duy nhất AI không thể tự đoán.

Năm thứ mình luôn đưa cho AI

Thứ cần đưa Nó giúp AI trả lời câu gì Ví dụ
Mục tiêu Mình muốn đạt được gì? "Danh sách hiện ra đúng", không chỉ "hết lỗi"
Bối cảnh Đang làm trong hoàn cảnh nào? React 18, project dùng TypeScript, team quy ước không dùng thư viện ngoài
Dữ kiện Chuyện gì đang xảy ra thật? Code liên quan, lỗi đầy đủ, response của API, ảnh chụp màn hình
Đã thử Loại trừ được gì rồi? "Thêm ?. thì hết lỗi nhưng danh sách trống"
Xong khi Thế nào là đạt? "Hiện đủ 120 sản phẩm, có phân trang"

Trong năm thứ này, "Đã thử" là thứ hay bị quên nhất mà lại đáng giá nhất. Nó cứu bạn khỏi việc AI đề xuất lại đúng cái bạn vừa thử xong, và nhiều khi chính nó là manh mối. Trong ví dụ trên, "thêm ?. thì hết lỗi nhưng danh sách trống" gần như chỉ thẳng vào việc dữ liệu nằm sai chỗ.

Không chỉ để sửa code

Nguyên tắc này đúng với mọi việc giao cho AI. Ví dụ nhờ viết email trả lời khách:

Trước:

Viết email xin lỗi khách vì giao hàng trễ.

Kết quả: một email lịch sự, chung chung, đọc là biết văn mẫu.

Sau:

Viết email trả lời anh Minh, khách mua sỉ lâu năm của shop.
Đơn 2 thùng cà phê đặt ngày 10, hẹn giao ngày 12, thực tế giao ngày 15 vì kho hết hàng.
Anh ấy nhắn khá bực vì lỡ hàng cho quán.
Shop muốn: xin lỗi thật lòng, nói rõ lý do, tặng giảm 10% đơn sau.
Giọng thân mật như mọi khi shop nhắn với anh ấy, không quá trang trọng, dưới 120 chữ.

Kết quả: một email nghe như chính bạn viết, có đủ thông tin anh Minh cần biết.

Cho phép AI hỏi lại

Thêm một câu vào cuối prompt: "Nếu thiếu thông tin quan trọng, hãy hỏi mình trước khi làm."

Mặc định AI rất ngại hỏi. Nó được huấn luyện để trả lời, nên thiếu gì nó sẽ tự lấp bằng phỏng đoán, và bạn không biết chỗ nào là đoán. Cho phép nó hỏi, bạn sẽ thấy nó hay hỏi đúng những thứ bạn quên đưa.

Ví dụ: mình nhờ AI thêm xoá mềm (soft delete, đánh dấu IsDeleted thay vì xoá hẳn) cho bảng khách hàng. Nó dừng lại hỏi: "Báo cáo doanh thu hiện đang đếm cả khách hàng. Sau khi thêm xoá mềm, báo cáo có cần loại khách đã xoá ra không?". Câu hỏi đó mất của mình 3 giây để trả lời. Nếu nó tự đoán, hoặc là số liệu báo cáo tự nhiên thay đổi mà không ai biết vì sao, hoặc là khách đã xoá vẫn nằm trong báo cáo.

Mẫu prompt dùng ngay

Copy về, điền vào chỗ trống, xoá dòng nào không cần:

Mục tiêu: [mình muốn đạt được gì]
Bối cảnh: [dự án, công nghệ, phiên bản, quy ước, người đọc là ai]
Dữ kiện: [code, lỗi đầy đủ, log, dữ liệu thật, ảnh chụp]
Đã thử: [những gì đã làm và kết quả]
Xong khi: [tiêu chí để biết đã đạt]
Nếu thiếu thông tin quan trọng, hãy hỏi mình trước khi làm.

Không cần điền đủ cả sáu dòng cho mọi câu hỏi. Hỏi nhanh một cú pháp thì một dòng là đủ. Nhưng càng là việc quan trọng, hoặc càng là việc đã hỏi một lần mà AI trả lời trật, thì càng nên điền đủ.


Thử ngay: mở lại câu hỏi gần nhất mà AI trả lời không như ý. Viết lại theo mẫu trên rồi hỏi lại trong một cuộc trò chuyện mới, và so hai câu trả lời. Phần lớn trường hợp, bạn sẽ thấy khác biệt ngay lần đầu.

Bài sau trong series nói về chiều ngược lại: khi AI trả lời rất tự tin nhưng sai, cách mình bắt nó trước khi tin. Còn bạn có mẹo hỏi AI nào hay, comment chia sẻ với mọi người nhé.

P.S. Câu "hãy hỏi mình trước khi làm" hiệu quả tới mức mình đóng gói nó thành một skill riêng: clarify trong PrimeKit, bộ skill mình tự làm cho Claude Code, Codex, Cursor. Skill bắt AI tự xem ngữ cảnh có sẵn trước, rồi chỉ hỏi những câu thật sự làm thay đổi kết quả, còn chỗ nào có lựa chọn mặc định an toàn thì cứ làm. Cài bằng npx @lovehlmmm/primekit init, rồi gõ /pk:clarify trước khi giao một việc lớn. Nó giúp AI hỏi đúng chỗ, còn trả lời thế nào vẫn là việc của bạn.


Series khác của mình


All rights reserved

Viblo
Hãy đăng ký một tài khoản Viblo để nhận được nhiều bài viết thú vị hơn.
Đăng kí