0

Tạo swap cho server Linux: hướng dẫn từng bước với swapfile, swappiness và cách kiểm tra

Tạo swap cho server là việc nên làm ngay sau khi nhận một Cloud Server hoặc VPS RAM nhỏ, vì nhiều image Linux trên cloud mặc định không có swap. Khi không có swap, lúc RAM cạn kernel sẽ tắt ngay một tiến trình để giải phóng bộ nhớ, và tiến trình bị tắt thường là MySQL hoặc PHP-FPM, tức là website sập. Swap không thay được RAM, nhưng nó là lớp đệm giúp server chịu được những đợt tăng tải ngắn thay vì sập đột ngột. Bài này hướng dẫn tạo swapfile trên Ubuntu từng bước, cách chỉnh swappiness, cách kiểm tra và những trường hợp không nên dựa vào swap.

Bài này giúp bạn

  • Kiểm tra server đã có swap hay chưa.
  • Tạo swapfile, bật swap và giữ cấu hình sau khi khởi động lại.
  • Chỉnh vm.swappiness cho server chạy website.
  • Biết khi nào swap che giấu vấn đề thiếu RAM.

Môi trường mẫu: Ubuntu 24.04, ổ đĩa ext4, quyền sudo. Các con số kích thước là gợi ý khởi đầu, không phải quy tắc cố định.

Bước 1: Kiểm tra swap hiện tại

swapon --show
free -h

Nếu swapon --show không in gì và dòng Swap: trong free -h là 0B, server chưa có swap. Nếu đã có, hãy xem dung lượng có phù hợp chưa trước khi tạo thêm.

Kiểm tra dung lượng ổ còn trống, vì swapfile chiếm chỗ trên ổ đĩa:

df -h /

Bước 2: Chọn kích thước swap

Không có con số đúng cho mọi server. Với server chạy website, mục tiêu của swap là đệm cho các đợt thiếu RAM ngắn, không phải làm bộ nhớ chính, nên không cần quá lớn.

RAM của server Gợi ý swap khởi đầu Ghi chú
1–2 GB Bằng RAM Server RAM nhỏ hay bị thiếu bộ nhớ nhất
4–8 GB 2–4 GB Đủ đệm cho đợt tăng tải ngắn
Trên 8 GB 2–4 GB Tăng thêm nếu cần, nhưng swap dùng nhiều là dấu hiệu cần thêm RAM

Nếu bạn dùng tính năng ngủ đông (hibernate) thì swap cần lớn hơn RAM, nhưng server cloud gần như không dùng tính năng này.

Bước 3: Tạo và bật swapfile

# Tạo file 2 GB (đổi 2G theo kích thước bạn chọn)
sudo fallocate -l 2G /swapfile

# Chỉ root được đọc ghi, tránh lộ dữ liệu bộ nhớ
sudo chmod 600 /swapfile

# Định dạng file thành vùng swap
sudo mkswap /swapfile

# Bật swap
sudo swapon /swapfile

# Kiểm tra lại
swapon --show
free -h

Nếu fallocate báo lỗi hoặc swapon báo file có "holes" (một số hệ thống file không hỗ trợ cách cấp phát này), hãy tạo file bằng dd:

sudo dd if=/dev/zero of=/swapfile bs=1M count=2048 status=progress
sudo chmod 600 /swapfile
sudo mkswap /swapfile
sudo swapon /swapfile

Lưu ý: nếu ổ gốc dùng Btrfs, swapfile cần tạo theo hướng dẫn riêng của Btrfs. Các lệnh trên áp dụng cho ext4 và XFS.

Bước 4: Giữ swap sau khi khởi động lại

swapon chỉ có hiệu lực tới lần khởi động lại tiếp theo. Thêm một dòng vào /etc/fstab để swap tự bật:

# Sao lưu fstab trước khi sửa
sudo cp /etc/fstab /etc/fstab.bak

echo '/swapfile none swap sw 0 0' | sudo tee -a /etc/fstab

# Kiểm tra cú pháp fstab không lỗi
sudo findmnt --verify

Một dòng sai trong /etc/fstab có thể làm server không khởi động được, nên bước sao lưu và kiểm tra là bắt buộc. Nếu có thể, hãy khởi động lại server vào giờ thấp điểm để xác nhận swap tự bật.

Bước 5: Chỉnh swappiness

vm.swappiness điều khiển mức độ kernel sẵn sàng đẩy dữ liệu từ RAM ra swap. Giá trị mặc định trên Ubuntu là 60. Với server chạy website và database, nhiều người giảm xuống thấp hơn để kernel ưu tiên giữ dữ liệu ứng dụng trong RAM, chỉ dùng swap khi thật sự cần.

# Xem giá trị hiện tại
cat /proc/sys/vm/swappiness

# Đổi tạm thời (mất sau khi khởi động lại)
sudo sysctl vm.swappiness=10

# Đổi vĩnh viễn
echo 'vm.swappiness=10' | sudo tee /etc/sysctl.d/99-swappiness.conf
sudo sysctl --system

Giá trị 10 là điểm khởi đầu phổ biến, không phải giá trị tối ưu cho mọi server. Sau khi đổi, theo dõi vài ngày rồi mới điều chỉnh tiếp.

Bước 6: Theo dõi swap sau khi chạy thật

# Cột si/so: dữ liệu đọc từ swap / ghi ra swap mỗi giây
vmstat 2 10

# Tiến trình nào đang nằm trong swap nhiều nhất
for f in /proc/[0-9]*/status; do
  awk '/^Name/{n=$2} /^VmSwap/{if($2>0) print $2" kB", n}' "$f" 2>/dev/null
done | sort -rn | head

Cách đọc:

  • Swap "used" có giá trị nhưng si/so gần 0: bình thường. Kernel đẩy những trang ít dùng ra swap và không cần đọc lại.
  • si/so khác 0 liên tục: server đang thật sự thiếu RAM, đọc ghi swap liên tục làm website chậm. Đây là lúc cần giảm mức dùng bộ nhớ hoặc nâng RAM.

Kiểm tra server đã từng bị tắt tiến trình vì hết RAM chưa

Swap giảm khả năng xảy ra OOM kill, nhưng nên kiểm tra lịch sử để biết server đã gặp vấn đề này trước đây hay chưa:

sudo journalctl -k --since "7 days ago" | grep -i -E "out of memory|oom-kill"

Nếu lệnh trả về kết quả, ghi lại tên tiến trình bị tắt và thời điểm. Sau khi bật swap, chạy lại lệnh này sau vài ngày. Nếu OOM vẫn xảy ra, swap đang không đủ hoặc có tiến trình dùng bộ nhớ bất thường, ví dụ rò rỉ bộ nhớ trong ứng dụng, và cần tìm nguyên nhân thay vì tăng swap.

Khi nào không nên dựa vào swap?

Swap nằm trên ổ đĩa, chậm hơn RAM rất nhiều. Vì vậy:

  • Swap không phải cách "tăng RAM giá rẻ". Website dùng swap thường xuyên sẽ chậm.
  • Database đặt bộ đệm lớn hơn RAM thật (ví dụ buffer pool quá lớn) sẽ bị đẩy ra swap và chậm hơn cả khi đặt bộ đệm nhỏ.
  • Trên node Kubernetes, kubelet có cấu hình riêng cho swap; đừng bật swap trên node mà không xem tài liệu của phiên bản Kubernetes đang dùng.

Lỗi thường gặp

Các tình huống dưới đây là ví dụ minh hoạ tổng hợp, không phải sự cố có số liệu cụ thể.

Lỗi Hậu quả Cách tránh
Quên chmod 600 Người dùng khác có thể đọc dữ liệu bộ nhớ trong swapfile Đặt quyền 600 trước khi mkswap
Quên thêm vào /etc/fstab Mất swap sau khi khởi động lại Thêm dòng fstab và khởi động lại để kiểm tra
Sửa fstab không sao lưu Server không khởi động được nếu dòng sai Sao lưu và chạy findmnt --verify
Tạo swap quá lớn trên ổ nhỏ Ổ đầy, database không ghi được Kiểm tra df -h trước khi tạo
Thấy swap được dùng là nâng RAM ngay Tốn chi phí không cần thiết Xem cột si/so trong vmstat trước

Câu hỏi thường gặp

Server 8 GB RAM có cần swap không? Nên có một lượng nhỏ. Swap giúp tránh việc kernel tắt tiến trình đột ngột khi có đợt dùng bộ nhớ bất thường, và cho bạn thời gian phát hiện vấn đề.

Muốn đổi kích thước swapfile thì làm thế nào? Tắt swap bằng sudo swapoff /swapfile, tạo lại file với kích thước mới theo Bước 3, rồi bật lại bằng sudo swapon /swapfile. Dòng trong /etc/fstab giữ nguyên.

Muốn xoá swap thì làm thế nào? Chạy sudo swapoff /swapfile, xoá dòng /swapfile trong /etc/fstab, rồi sudo rm /swapfile. Chỉ làm khi RAM còn trống đủ chứa phần đang nằm trong swap.

Có nên dùng zram thay cho swapfile không? zram tạo vùng swap nén ngay trong RAM, nhanh hơn swap trên đĩa nhưng vẫn chiếm RAM. Nó hữu ích trên máy RAM rất nhỏ; với server website, swapfile đơn giản hơn để bắt đầu.

Kết luận

Tạo swap cho server gồm năm thao tác: tạo file, đặt quyền 600, mkswap, swapon và thêm vào /etc/fstab. Với server chạy website, swap nhỏ kết hợp vm.swappiness thấp giúp server chịu được đợt thiếu RAM ngắn mà không sập. Hãy theo dõi cột si/so trong vmstat: nếu swap bị đọc ghi liên tục thì vấn đề thật là thiếu RAM. Bài tiếp theo trong series Cloud Server cho dev sẽ hướng dẫn dọn log trên Linux để ổ đĩa không bị đầy.


All rights reserved

Viblo
Hãy đăng ký một tài khoản Viblo để nhận được nhiều bài viết thú vị hơn.
Đăng kí