0

Mock không chỉ để trả dữ liệu đẹp: phát lại trạng thái đang tải, lỗi, rỗng

Ở bài trước, mình kể việc chuyển dashboard từ dữ liệu mẫu sang một tầng dữ liệu có hai nguồn: dữ liệu mẫu và API thật. Với dữ liệu mẫu, mọi thứ chạy mượt. Bật nguồn API lên, năm trên sáu màn hình trắng xoá, console báo Cannot destructure property 'rows' of undefined.

Lý do đơn giản đến xấu hổ: hook đọc dữ liệu khai kiểu trả về là T, trong khi với nguồn bất đồng bộ, lần render đầu tiên dữ liệu chưa về, giá trị thật là undefined. Dữ liệu mẫu trả kết quả ngay nên chưa bao giờ lộ ra. TypeScript cũng không cứu được, vì mình đã nói dối nó.

Bài học không chỉ là "nhớ check undefined". Bài học là: mock chỉ trả dữ liệu đẹp, ngay lập tức, thì không kiểm tra được gì về cách màn hình sống sót trong thế giới thật. Bài này là cách mình dựng lại mock để nó phát lại đủ các trạng thái mà API thật sẽ gặp.

Năm trạng thái mỗi màn hình phải có

Trước khi viết mock, liệt kê đủ những gì màn hình phải vẽ được:

Trạng thái Người dùng thấy gì Mock mặc định có tạo ra không?
Đang tải Khung xương hoặc spinner, không nháy Không, vì trả kết quả ngay
Có dữ liệu Số liệu, biểu đồ Có
Rỗng Lời giải thích vì sao rỗng, không phải biểu đồ trống trơn Không
Thiếu một phần Phần có thì vẽ, phần thiếu ghi rõ là thiếu Không
Lỗi Thông báo dễ hiểu và nút thử lại Không

Bốn trên năm dòng là "không". Đó chính là chỗ bug ẩn nấp.

Bước 1: hook phải thành thật về kiểu

Sửa lỗi crash ở gốc trước:

// Trước: nói dối TypeScript
function useLocations(): LocationData { /* ... */ }

// Sau: thành thật, dữ liệu có thể chưa về
function useLocations(): LocationData | undefined { /* ... */ }

Đổi một dòng kiểu, TypeScript lập tức chỉ ra mọi chỗ đang dùng dữ liệu mà không kiểm tra. Mỗi màn hình được buộc phải quyết định sẽ vẽ gì khi chưa có dữ liệu:

function LocationsPanel() {
  const data = useLocations();
  if (!data) return <PanelSkeleton rows={5} />;
  if (data.rows.length === 0) return <EmptyState reason="Chưa có lượt đặt nào trong khoảng thời gian này" />;
  return <RankedList rows={data.rows} />;
}

Bước 2: mock thay cho fetch, phát lại file ví dụ của hợp đồng

Thay vì viết dữ liệu mẫu riêng, mock dùng chính các file ví dụ response trong hợp đồng API, mỗi trạng thái một file: utilisation-by-location.normal.json, utilisation-by-location.no-bookings.json... Mock thay cho hàm fetch, nên toàn bộ tầng dữ liệu phía trên (client, gỡ lớp vỏ, mapper) chạy y như với API thật:

type MockState = 'normal' | 'no-bookings' | 'no-available-time' | 'no-history';

function createMockFetch(opts: { getState: () => MockState; sleep: (ms: number, signal?: AbortSignal) => Promise<void> }) {
  return async (input: Request): Promise<Response> => {
    if (input.signal.aborted) throw new DOMException('Aborted', 'AbortError');

    await opts.sleep(200 + Math.random() * 1300, input.signal); // trễ ngẫu nhiên như mạng thật

    const endpoint = findEndpoint(input);                      // tra trong endpoints.json
    const state = opts.getState();
    const file = endpoint.examples.find((f) => f.endsWith('.' + state + '.json')) ?? endpoint.examples[0];
    return new Response(JSON.stringify(await loadExample(file)), { status: 200 });
  };
}

Ba chi tiết làm mock này có ích hơn hẳn mock trả dữ liệu ngay:

  • Độ trễ ngẫu nhiên từ 200 đến 1.500 ms. Trạng thái đang tải hiện ra mỗi lần, và vì ngẫu nhiên nên các khối dữ liệu về không theo thứ tự. Lỗi kiểu "khối B dùng dữ liệu của khối A mà A chưa về" lộ ra ngay trên máy dev.
  • Tôn trọng lệnh huỷ. Request đã bị huỷ trước khi gửi thì ném AbortError ngay. Request bị huỷ giữa lúc đang chờ cũng vậy. Đổi bộ lọc nhanh liên tục, kết quả của lần lọc cũ không được phép đè lên lần mới.
  • Thiếu file cho trạng thái nào thì rơi về file bình thường. Không phải endpoint nào cũng có đủ bốn trạng thái, mock không được crash vì thế.

Bước 3: nút đổi trạng thái nổi trên màn hình dev

Để chuyển trạng thái mà không phải sửa code, mình thêm một nút nhỏ nổi ở góc màn hình, chỉ có trong bản dev:

┌────────────────────────────────────────┐
│ Phát lại ví dụ hợp đồng: [ Bình thường ▾ ]│
│   Bình thường                          │
│   Không có lượt đặt                    │
│   Không còn giờ trống                  │
│   Chưa có lịch sử                      │
│ Bộ lọc không tính lại dữ liệu mẫu.     │
│ Đổi trạng thái là bắt đầu phiên mới.   │
└────────────────────────────────────────┘

Dòng ghi chú cuối quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Dữ liệu mẫu là cố định, nên đổi bộ lọc sẽ không làm số liệu thay đổi. Không ghi rõ thì người test sẽ báo bug "bộ lọc không hoạt động". Bình thường nút này thu gọn thành một bong bóng nhỏ, để không che giao diện khi chụp ảnh màn hình demo.

Và nút này không được lọt vào bản build production. Mình có một test kiểm bundle production không chứa mock, vì một nút "đổi dữ liệu" lọt ra cho khách hàng thì còn tệ hơn bug ban đầu.

Bước 4: test cả độ trễ lẫn lệnh huỷ

Với Vitest, dùng timer giả để test độ trễ mà không phải chờ thật:

it('huỷ giữa chừng thì ném AbortError, không trả dữ liệu cũ', async () => {
  vi.useFakeTimers();
  const fetch = createMockFetch({ getState: () => 'normal', sleep: fakeSleep });
  const controller = new AbortController();

  const pending = fetch(new Request(BASE + '/insights/locations', { signal: controller.signal }));
  const check = expect(pending).rejects.toMatchObject({ name: 'AbortError' });
  controller.abort();
  await vi.runAllTimersAsync();
  await check;
});

Và một test cho mỗi màn hình với mỗi trạng thái: render với mock ở trạng thái "không có lượt đặt", kiểm màn hình hiện đúng lời giải thích thay vì biểu đồ trống. Đây là những test bắt được bug lúc mình gặp trạng thái rỗng đầu tiên với dữ liệu thật: một biểu đồ phân bố vẽ ra toàn cột 0% mà không có chữ nào giải thích.

Checklist trước khi nối API thật

[ ] Hook đọc dữ liệu trả về T | undefined, không phải T
[ ] Mỗi màn có khung chờ khi đang tải, không nháy trắng
[ ] Mỗi màn có trạng thái rỗng kèm lý do bằng lời
[ ] Dữ liệu thiếu một phần thì phần có vẫn vẽ, phần thiếu ghi rõ
[ ] Có thông báo lỗi và nút thử lại
[ ] Đổi bộ lọc liên tục: kết quả cũ không đè kết quả mới
[ ] Mock và nút dev không có trong bundle production

Thử ngay: trong mock hiện tại của bạn, thêm một độ trễ ngẫu nhiên và một trạng thái "danh sách rỗng", rồi đi qua từng màn hình. Mình đoán ít nhất một màn sẽ nháy trắng hoặc vẽ ra một biểu đồ không có gì.

Bài sau trong series: bộ lọc dashboard. Đổi nhiều bộ lọc cùng lúc mà không gọi API lắt nhắt, không để các thẻ số liệu lệch nhau. Bạn đang mock API bằng gì, MSW, json-server hay tự viết? Comment chia sẻ nhé.

P.S. Phần test cho mock (timer giả, lệnh huỷ, mỗi trạng thái một test) mình viết cùng skill vitest-testing trong PrimeKit, bộ skill mình tự làm. Skill nắm cách dùng Vitest cho mock, timer giả, fixture và lọc test, đỡ phải lục tài liệu mỗi lần. Cài bằng npx @lovehlmmm/primekit init, rồi gõ /pk:vitest-testing kèm phần cần test. Còn chọn trạng thái nào đáng có trong mock thì phải dựa vào hợp đồng API của bạn.


Series khác của mình


All Rights Reserved

Viblo
Let's register a Viblo Account to get more interesting posts.