IOPS là gì? Hiểu đúng và tự đo IOPS của server bằng fio, iostat trước khi đổ lỗi cho CPU
IOPS là gì là câu mình hỏi lại các bạn trong team mỗi khi có ai báo "server chậm, chắc phải nâng CPU". Một tình huống rất hay gặp: nâng server từ 4 lên 8 vCPU mà API vẫn chậm y như cũ, vì thứ bị nghẽn thật ra là ổ đĩa: database đọc ghi ngẫu nhiên liên tục và ổ không đáp ứng kịp. IOPS là một trong ba con số mô tả hiệu năng ổ đĩa, cùng với throughput và latency, và hiểu sai một trong ba con số đó là lý do nhiều người nâng nhầm cấu hình. Bài này giải thích IOPS bằng ví dụ dễ hình dung, cách tự đo IOPS trên server Linux bằng fio và iostat, và cách đọc kết quả để quyết định có cần nâng ổ hay không.
Bài này giúp bạn
- Phân biệt IOPS, throughput và latency, và biết loại ứng dụng nào nhạy với con số nào.
- Đo IOPS ổ đĩa bằng
fiovới lệnh chạy được ngay.- Theo dõi IOPS thực tế của server đang chạy bằng
iostat.- Nhận ra dấu hiệu nghẽn đĩa để không nâng nhầm CPU hay RAM.
Môi trường mẫu: Ubuntu 24.04,
fiovàsysstattừ kho Ubuntu. Con số trong bài chỉ là ví dụ minh hoạ cách đọc, không phải kết quả đo của một nhà cung cấp cụ thể.
IOPS là gì?
IOPS (Input/Output Operations Per Second) là số thao tác đọc hoặc ghi mà ổ đĩa xử lý được trong một giây. Mỗi "thao tác" là một lần đọc hoặc ghi một khối dữ liệu, thường được đo ở kích thước 4 KB khi nói về truy cập ngẫu nhiên.
Ví dụ dễ hình dung: quầy thu ngân
Các bạn hình dung ổ đĩa là quầy thu ngân siêu thị:
- IOPS là số khách quầy thanh toán được mỗi giây.
- Throughput (MB/s) là tổng giá trị hàng hoá đi qua quầy mỗi giây.
- Latency là thời gian một khách phải đứng chờ từ lúc xếp hàng tới lúc thanh toán xong.
Một quầy phục vụ ít khách nhưng mỗi khách mua cả xe hàng (đọc file lớn tuần tự) thì throughput cao mà IOPS thấp. Một quầy phục vụ rất nhiều khách mỗi người mua một chai nước (database đọc ghi các bản ghi nhỏ) thì cần IOPS cao.
Ứng dụng nào cần IOPS, ứng dụng nào cần throughput?
| Loại công việc | Kiểu truy cập đĩa | Con số quan trọng nhất |
|---|---|---|
| Database (MySQL, PostgreSQL) | Đọc ghi ngẫu nhiên, khối nhỏ | IOPS và latency |
| Hàng đợi, log ghi liên tục | Ghi tuần tự, khối nhỏ đến vừa | Latency ghi |
| Backup, chép file lớn, xử lý video | Đọc ghi tuần tự, khối lớn | Throughput |
| Website tĩnh có cache tốt | Phần lớn đọc từ RAM | Thường không nhạy với đĩa |
Đây là lý do cùng một ổ đĩa, có người khen nhanh (chép file lớn) và có người chê chậm (chạy database).
Vì sao IOPS ghi trên giấy và IOPS thực tế khác nhau?
Con số IOPS phụ thuộc vào ít nhất ba thứ: kích thước khối (4 KB hay 64 KB), tỉ lệ đọc/ghi, và độ sâu hàng đợi (bao nhiêu yêu cầu được gửi cùng lúc). Một con số IOPS không ghi kèm ba điều kiện này thì gần như không so sánh được. Khi đọc thông số của bất kỳ nhà cung cấp nào, các bạn nên hỏi lại: đo ở block size nào, đọc hay ghi, queue depth bao nhiêu.
Cách đo IOPS trên server Linux
Đo khả năng tối đa của ổ bằng fio
fio là công cụ chuẩn để đo hiệu năng đĩa. Cài và chạy bài test đọc ghi ngẫu nhiên 4 KB:
sudo apt-get install -y fio
# Test đọc ghi ngẫu nhiên 4 KB, 70% đọc / 30% ghi, chạy 60 giây
fio --name=randrw-test \
--filename=/var/tmp/fio-test.bin --size=2G \
--rw=randrw --rwmixread=70 --bs=4k \
--ioengine=libaio --direct=1 --iodepth=32 --numjobs=1 \
--runtime=60 --time_based --group_reporting
# Dọn file test
rm -f /var/tmp/fio-test.bin
Vài lưu ý để không đo sai:
--direct=1để bỏ qua page cache của Linux. Không có cờ này, các bạn đang đo RAM chứ không phải ổ đĩa.- Chạy trên server chưa có tải production, vì
fiosẽ chiếm hết khả năng của ổ trong lúc test. - Đặt file test trên đúng ổ chứa dữ liệu (ví dụ ổ gắn ở
/datanếu database nằm ở đó).
Đọc kết quả fio
Trong kết quả, các bạn chú ý ba dòng:
read: IOPS=..., BW=...MiB/s
write: IOPS=..., BW=...MiB/s
clat percentiles (usec): ... 99.00th=[ ... ]
IOPScủa read và write là con số chính.BWlà throughput.clat percentilescho biết latency; mình hay nhìn mức 99th percentile vì người dùng cảm nhận được những lần chậm nhất, không phải mức trung bình.
Hãy ghi lại kết quả kèm môi trường đo: loại server, kích thước ổ, hệ điều hành, ngày đo. Như vậy lần sau so sánh mới có ý nghĩa.
Theo dõi IOPS thực tế khi server đang chạy bằng iostat
fio cho biết ổ làm được bao nhiêu. iostat cho biết ứng dụng của các bạn đang dùng bao nhiêu:
sudo apt-get install -y sysstat
# In thống kê mở rộng mỗi 2 giây, 10 lần
iostat -x 2 10
Các cột cần nhìn:
| Cột | Ý nghĩa |
|---|---|
r/s, w/s |
Số thao tác đọc, ghi mỗi giây: chính là IOPS đang dùng |
r_await, w_await |
Thời gian chờ trung bình (ms) của mỗi thao tác đọc, ghi |
aqu-sz |
Độ dài hàng đợi trung bình |
%util |
Phần trăm thời gian ổ đang bận |
Dấu hiệu ổ đĩa đang là nút thắt
Mình dùng mấy dấu hiệu này trước khi kết luận "phải nâng ổ":
r/s + w/sgần chạm con số IOPS đo được bằngfio.r_awaithoặcw_awaittăng mạnh vào giờ cao điểm so với giờ thấp điểm.- Lệnh
topcho thấy cộtwa(I/O wait) cao trong khi CPUuskhông cao. - Query database chậm dù CPU còn trống.
Lưu ý %util gần 100% trên ổ SSD/NVMe không chắc là đã nghẽn, vì các ổ này xử lý nhiều yêu cầu song song. Hãy nhìn await và hàng đợi cùng lúc.
Lỗi thường gặp khi nói về IOPS
Các tình huống dưới đây là ví dụ minh hoạ tổng hợp, không phải sự cố có số liệu cụ thể.
| Lỗi | Hậu quả | Cách sửa |
|---|---|---|
Đo bằng dd rồi kết luận về IOPS |
dd đo ghi tuần tự khối lớn, không phản ánh truy cập ngẫu nhiên của database |
Dùng fio với --rw=randrw --bs=4k |
Quên --direct=1 khi chạy fio |
Kết quả cao bất thường vì đo trúng RAM cache | Thêm --direct=1 |
| Nâng CPU khi server chậm | Tốn tiền mà không nhanh hơn nếu nghẽn ở đĩa | Kiểm tra wa trong top và await trong iostat trước |
| So IOPS của hai nhà cung cấp mà không cùng điều kiện đo | So sánh sai | Đo cùng lệnh fio, cùng block size, cùng queue depth |
| Để database và log ghi chung một ổ nhỏ | Hai luồng ghi tranh nhau IOPS | Tách ổ dữ liệu, giảm log không cần thiết, tăng RAM cho cache database |
Câu hỏi thường gặp
Website nhỏ có cần quan tâm IOPS không? Thường là không nhiều. Website ít truy cập, database nhỏ nằm gọn trong RAM thì phần lớn thao tác đọc không chạm tới đĩa. IOPS bắt đầu quan trọng khi database lớn hơn RAM hoặc có nhiều thao tác ghi.
Tăng RAM có giảm nhu cầu IOPS không? Có, trong nhiều trường hợp. Database có thêm RAM để cache dữ liệu thì ít phải đọc từ đĩa hơn. Đây là lý do khi thấy IOPS đọc cao, mình hay thử tăng bộ nhớ cache của database trước khi đổi ổ.
IOPS cao hơn có luôn tốt hơn không?
Chỉ khi ứng dụng thật sự cần. Nếu iostat cho thấy server chỉ dùng một phần nhỏ IOPS hiện có, nâng ổ nhanh hơn sẽ không làm website nhanh hơn.
Đo IOPS trên server production có an toàn không?
Không nên chạy fio ở mức tải tối đa trên server đang phục vụ người dùng, vì nó chiếm hết khả năng của ổ. Hãy đo trên server mới trước khi đưa vào dùng, hoặc vào giờ thấp điểm với thời gian ngắn. iostat thì an toàn để chạy bất cứ lúc nào.
Kết luận
IOPS là gì, nói gọn là số thao tác đọc ghi ổ đĩa xử lý được mỗi giây, và nó quan trọng nhất với database và các công việc đọc ghi ngẫu nhiên khối nhỏ. Muốn biết server có đang nghẽn đĩa hay không, hãy đo khả năng của ổ bằng fio rồi so với mức đang dùng thật bằng iostat. Đừng nâng CPU khi top báo I/O wait cao, và đừng tin một con số IOPS không ghi kèm điều kiện đo. Bài tiếp theo trong series DevOps thực chiến sẽ trả lời câu hỏi RAM càng nhiều thì website có càng nhanh không.
All rights reserved