1. Mục tiêu

Trong công việc DevOps, Linux là nền tảng của hầu hết mọi thứ:

Developer
    ↓
Docker
    ↓
Kubernetes
    ↓
Cloud
    ↓
Linux

Kubernetes node, Docker host, CI/CD server, monitoring server... đều thường chạy trên Linux.

Sau lab này, bạn có thể:

• Hiểu Linux filesystem cơ bản.
• Di chuyển và thao tác với file/directory.
• Tìm kiếm file và nội dung.
• Đọc log.
• Sử dụng pipe | và redirect >.
• Biết một số command thường dùng khi troubleshooting server.

---

2. Chuẩn bị môi trường

Nếu đang sử dụng macOS, bạn có thể thực hành Linux thông qua một Ubuntu VM.

Kiểm tra hệ điều hành:

uname -a

Ví dụ:

Linux ubuntu 6.x.x-generic x86_64 GNU/Linux

Kiểm tra phiên bản Ubuntu:

cat /etc/os-release

Bạn cũng có thể dùng Docker để tạo môi trường Ubuntu tạm thời:

docker run -it --name linux-lab ubuntu:24.04

Sau khi vào container:

apt update
apt install -y curl vim procps

Tip: Nếu mục tiêu của bạn là học DevOps, nên có một Ubuntu VM riêng. Container rất tiện để học command nhưng không mô phỏng đầy đủ một Linux server.

---

3. Linux Filesystem

Khác với Windows, Linux sử dụng một filesystem duy nhất bắt đầu từ:

/

Một số thư mục quan trọng:

/
├── etc       → File cấu hình
├── home      → Home directory của user
├── var       → Data thay đổi thường xuyên, đặc biệt là log
├── tmp       → File tạm
├── usr       → Application và system utilities
├── opt       → Application bổ sung
└── root      → Home của root user

Trong DevOps, bạn sẽ thường xuyên làm việc với:

/etc
/var/log
/opt
/home
/tmp

Ví dụ:

cd /var/log

Xem nội dung:

ls

---

4. Làm việc với Directory

Xem thư mục hiện tại

pwd

Ví dụ:

/home/devops

pwd = Print Working Directory.

---

Liệt kê file

ls

Xem chi tiết:

ls -l

Bao gồm file ẩn:

ls -la

Một command rất hay dùng:

ls -lah

Trong đó:

-l → detailed
-a → hidden files
-h → human-readable

---

Di chuyển

cd /var/log

Quay về thư mục home:

cd ~

Quay về thư mục trước đó:

cd -

Lên một cấp:

cd ..

Tip: cd - cực kỳ tiện khi phải chuyển qua lại giữa hai directory.

---

5. Tạo và xóa Directory

Tạo directory:

mkdir devops-lab

Tạo nhiều cấp:

mkdir -p project/backend/logs

Xóa directory rỗng:

rmdir devops-lab

Xóa directory có nội dung:

rm -r devops-lab

⚠️ Cẩn thận với rm

rm -rf

có nghĩa là:

-r → recursive
-f → force

Lệnh này có thể xóa rất nhiều dữ liệu mà không hỏi lại.

Kinh nghiệm thực tế: Trước khi chạy rm -rf, hãy kiểm tra pwd và ls trước. Rất nhiều lỗi nghiêm trọng trên server bắt đầu từ việc xóa nhầm directory.

---

6. Làm việc với File

Tạo file:

touch app.log

Ghi nội dung:

echo "Application started" > app.log

Xem file:

cat app.log

Thêm nội dung:

echo "Application stopped" >> app.log

Điểm khác biệt:

>   → ghi đè
>>  → thêm vào cuối

Ví dụ:

echo "A" > test.txt
echo "B" > test.txt

Kết quả:

B

Trong khi:

echo "A" > test.txt
echo "B" >> test.txt

Kết quả:

A
B

---

7. Copy và Move

Copy:

cp app.log backup.log

Copy directory:

cp -r project project-backup

Đổi tên:

mv app.log application.log

Di chuyển:

mv application.log /tmp/

Trong Linux, mv được sử dụng cho cả rename và move

---

8. Đọc Log

Trong DevOps, đọc log là công việc hàng ngày.

Xem toàn bộ nội dung:

cat app.log

Xem vài dòng đầu:

head app.log

Xem vài dòng cuối:

tail app.log

Đặc biệt hữu ích:

tail -f app.log

-f = follow.

Nó sẽ tiếp tục theo dõi file khi có log mới.

Ví dụ:

tail -f app.log

Các log của app sẽ được hiển thị theo thời gian thực giống như xem log ở terminal.

Kinh nghiệm thực tế: Khi debug application, tail -f thường là một trong những command đầu tiên bạn sử dụng.

---

9. Tìm kiếm File

Tìm file:

find . -name "*.log"

Ví dụ:

./logs/app.log
./logs/error.log
./backup/app.log

Tìm trong /var/log:

find /var/log -name "*.log"

---

10. Tìm kiếm nội dung với grep

Giả sử:

app.log

có:

INFO Application started
INFO Database connected
ERROR Database connection failed
INFO Retry connection
ERROR Connection timeout

Tìm tất cả ERROR:

grep "ERROR" app.log

Không phân biệt chữ hoa/thường:

grep -i "error" app.log

Đếm số dòng:

grep -c "ERROR" app.log

Đây là command cực kỳ quan trọng trong DevOps.

---

11. Pipe |

Pipe cho phép đưa output của command này làm input cho command khác.

Ví dụ:

cat app.log | grep ERROR

Có thể hiểu:

cat app.log
     ↓
   output
     ↓
   grep
     ↓
   ERROR

Một ví dụ thực tế hơn:

ps aux | grep nginx

Nghĩa là:

Liệt kê process
      ↓
Chỉ giữ process chứa "nginx"

Sau này khi làm Kubernetes, bạn sẽ thường gặp kiểu:

kubectl get pods | grep backend

---

12. Redirect Output

Ghi output vào file:

ls -lah > files.txt

Sau đó:

cat files.txt

Thêm output:

date >> files.txt

Có thể kết hợp:

grep ERROR app.log > errors.txt

Kết quả:

app.log
   ↓
grep ERROR
   ↓
errors.txt

---

13. Bài thực hành

Tạo project:

mkdir -p ~/linux-lab/logs
cd ~/linux-lab

Tạo log:

touch logs/app.log

Thêm dữ liệu:

echo "INFO Application started" >> logs/app.log
echo "INFO Database connected" >> logs/app.log
echo "ERROR Database connection failed" >> logs/app.log
echo "INFO Retry connection" >> logs/app.log
echo "ERROR Connection timeout" >> logs/app.log

Kiểm tra:

cat logs/app.log

Tìm ERROR:

grep "ERROR" logs/app.log

Đếm ERROR:

grep -c "ERROR" logs/app.log

Lưu ERROR vào file:

grep "ERROR" logs/app.log > logs/errors.log

Kiểm tra:

cat logs/errors.log

---

14. Bài tập nâng cao

Giả sử có file:

access.log

với nội dung:

200 GET /api/todos
200 GET /api/todos
500 POST /api/todos
404 GET /api/users
200 GET /api/todos
500 POST /api/todos

Hãy thực hiện:

Bài 1

Tìm tất cả request 500.

grep "500" access.log

Bài 2

Đếm số request 500.

grep -c "500" access.log

Bài 3

Lưu chúng vào:

errors.log

Bài 4

Theo dõi log realtime:

tail -f access.log

Sau đó mở terminal khác:

echo "500 POST /api/todos" >> access.log

Quan sát terminal đang chạy tail -f.

---

15. Một số command cần nhớ

Bạn chưa cần nhớ hàng trăm command. Trước mắt hãy thành thạo nhóm này:

Command	Mục đích
pwd	Xem directory hiện tại
ls	Liệt kê file
cd	Di chuyển
mkdir	Tạo directory
touch	Tạo file
cp	Copy
mv	Move/Rename
rm	Xóa
cat	Đọc file
less	Đọc file lớn
head	Xem đầu file
tail	Xem cuối file
tail -f	Theo dõi log realtime
find	Tìm file
grep	Tìm nội dung
echo	In/ghi text
>	Ghi đè
>>	Append
|	Pipe

---

16. Tư duy quan trọng nhất của Lab này

Đừng học Linux theo kiểu:

"Tôi phải thuộc tất cả command."

Thay vào đó, hãy học theo vấn đề.

Ví dụ:

Tôi cần tìm file log.

• Nghĩ tới find

Đây chính là cách sử dụng Linux trong thực tế.

---

17. Kết quả cần đạt

Sau Lab 1, bạn không cần trở thành Linux expert.

Nhưng bạn phải có thể tự làm được:

✓ Di chuyển filesystem
✓ Tạo/xóa/copy/move file
✓ Đọc log
✓ Theo dõi log realtime
✓ Tìm file
✓ Tìm nội dung trong file
✓ Redirect output
✓ Kết hợp command bằng pipe
✓ Hiểu /etc, /var/log, /home, /tmp
✓ Biết cách tiếp cận một vấn đề trên Linux

Và đặc biệt, hãy nhớ nguyên tắc:

Problem
   ↓
Xác định mình cần tìm gì
   ↓
Chọn command phù hợp
   ↓
Kết hợp command nếu cần
   ↓
Kiểm tra kết quả

Đây là nền tảng troubleshooting mà chúng ta sẽ sử dụng xuyên suốt các lab Ansible → Docker → Kubernetes → CI/CD → Monitoring sau này.