vi
new
+1
Avatar
Minh Anh @Minhanhcao
59 2 8
Đã đăng vào Thứ Năm, 4:27 SA 18 phút đọc
43

Khi ai cũng dùng AI để viết hay hơn, liệu chúng ta có đang vô tình viết giống nhau hơn?

MayFest2026

Dạo gần đây, khi lướt Viblo, Facebook, LinkedIn hay một vài blog cá nhân, mình hay gặp một cảm giác hơi lạ.

Nhiều bài viết bây giờ rất sạch.

  • Mở đầu có hook.
  • Thân bài có bullet point.
  • Các ý được chia rất gọn.
  • Câu chữ mạch lạc.
  • Kết bài thường có một câu nghe khá truyền cảm hứng.

Nhìn qua thì không có gì sai. Thậm chí, nhiều bài còn dễ đọc hơn trước khá nhiều. Nhưng đọc vài bài liên tiếp, mình bắt đầu thấy một cảm giác quen quen.

Không hẳn là các bài giống hệt nhau. Cũng không thể khẳng định bài nào do AI viết, bài nào do người viết. Nhưng có một thứ gì đó rất giống: cùng nhịp, cùng cách chuyển ý, cùng kiểu lập luận, cùng cách “làm mượt” câu chữ.

Và trong đầu mình chợt nảy ra một câu hỏi:

Khi ai cũng dùng AI để viết hay hơn, liệu chúng ta có đang vô tình viết giống nhau hơn?

Bài này không phải để chê AI writing. Ngược lại, mình nghĩ AI đang giúp rất nhiều người viết tốt hơn. Nhưng có lẽ cũng đến lúc chúng ta nên để ý đến một mặt khác: AI không chỉ sửa câu chữ, nó có thể âm thầm chuẩn hóa cả cách chúng ta trình bày ý tưởng.

AI thật sự giúp nhiều người viết tốt hơn

Trước hết, phải nói công bằng: AI là một công cụ viết rất hữu ích.

  • Với người không tự tin khi viết, AI giúp họ bắt đầu dễ hơn.
  • Với người viết tiếng Anh không phải bản ngữ, AI giúp câu chữ mạch lạc hơn.
  • Với nhân viên văn phòng, AI giúp viết email, báo cáo, proposal nhanh hơn.
  • Với người làm content, AI giúp vượt qua cảm giác bí ý.
  • Với developer, PM, researcher, AI giúp tóm tắt, chuyển format, viết nháp, review lại nội dung.

Trước đây, nhiều người có ý tưởng nhưng không biết diễn đạt. Bây giờ, AI giúp họ biến một ý tưởng còn lộn xộn thành một đoạn văn có cấu trúc hơn. Điều này rất có giá trị.

Một số nghiên cứu gần đây cũng chỉ ra điều tương tự. Chẳng hạn, một nghiên cứu trên Science Advances cho thấy GenAI có thể giúp các câu chuyện được đánh giá là sáng tạo hơn, viết tốt hơn và thú vị hơn, đặc biệt với những người vốn không tự tin về khả năng sáng tạo của mình.

Nói cách khác, AI có thể nâng mặt bằng trung bình của việc viết.

Và đây là điều tốt.

Vấn đề không nằm ở chỗ AI làm chúng ta viết dở đi. Vấn đề thú vị hơn là: nếu rất nhiều người cùng dùng AI để “viết chuyên nghiệp hơn”, “viết mượt hơn”, “viết thuyết phục hơn”, thì có phải tất cả chúng ta đang bị kéo về cùng một kiểu viết an toàn hay không?

Viết mượt hơn chưa chắc đã có giọng riêng hơn

AI thường rất giỏi làm một bài viết trở nên “đúng chuẩn”.

  • Một đoạn hơi rối sẽ được chia lại thành các ý nhỏ.
  • Một câu hơi dài sẽ được cắt ngắn.
  • Một đoạn thiếu mạch lạc sẽ được nối lại bằng những cụm từ chuyển ý quen thuộc.
  • Một giọng văn hơi thô sẽ được làm cho lịch sự, cân bằng và chuyên nghiệp hơn.

Nhưng giọng riêng của một người đôi khi lại nằm ở những thứ chưa chắc đã “chuẩn”.

  • Một cách mở bài hơi vòng vèo nhưng thật.
  • Một ví dụ rất cá nhân.
  • Một câu chữ chưa bóng bẩy nhưng có cảm xúc.
  • Một góc nhìn hơi lệch khỏi khuôn mẫu.
  • Một cách nói mang màu sắc nghề nghiệp, vùng miền, trải nghiệm sống.
  • Một sự ngập ngừng, không chắc chắn, nhưng lại rất "người".

Khi ta liên tục yêu cầu AI “viết lại cho hay hơn”, rất có thể những phần thô ráp đó sẽ bị gọt đi. Bài viết trở nên mượt hơn, nhưng cũng ít giống mình hơn.

Đây là điều mình thấy khá đáng tiếc. Vì đôi khi, thứ làm một bài viết đáng đọc không phải là độ mượt, mà là cảm giác có một con người thật phía sau câu chữ.

AI không chỉ sửa câu chữ, AI còn gợi ý cách nghĩ

Nhiều người nghĩ dùng AI để viết chỉ là nhờ nó sửa văn phong. Nhưng thực tế, AI thường can thiệp sâu hơn thế.

Nó không chỉ sửa câu.

  • Nó gợi ý cấu trúc.
  • Nó chọn luận điểm.
  • Nó thêm ví dụ.
  • Nó đề xuất cách mở bài.
  • Nó viết lại kết luận.
  • Nó quyết định đoạn nào nên nhấn mạnh, đoạn nào nên bỏ qua.

Nếu mình chỉ dùng AI để sửa lỗi chính tả, vấn đề không lớn. Nhưng nếu mình để AI quyết định cả mạch bài, cách lập luận và giọng điệu, thì bài viết cuối cùng không còn đơn giản là “bài của mình được chỉnh sửa bởi AI” nữa.

Nó có thể trở thành một bài viết được AI định hình từ bên trong.

Có thể hình dung đơn giản như sau:

AI can thiệp ở tầng nào? Ví dụ
Câu chữ Viết lại cho mượt hơn
Cấu trúc Chia thành mở bài, 3 luận điểm, kết luận
Giọng văn Chuyên nghiệp hơn, truyền cảm hứng hơn
Luận điểm Gợi ý những ý chính nên nói
Ví dụ Thêm các ví dụ phổ biến
Kết luận Chốt bằng một thông điệp an toàn, tích cực

Càng để AI can thiệp sâu, bài viết càng dễ trở thành một sản phẩm “hợp lý trung bình”.
  • Nó không sai.
  • Nó không tệ.
  • Nhưng nó có thể thiếu những vết xước cá nhân.

Khi ai cũng dùng cùng một "bộ lọc"

Mình thấy AI writing khá giống filter ảnh.

Một filter đẹp có thể làm từng bức ảnh trông sáng hơn, sạch hơn, dễ nhìn hơn. Nhưng nếu ai cũng dùng cùng một filter, sau một thời gian, cả feed sẽ bắt đầu có cảm giác giống nhau.

AI cũng vậy.

Ở cấp độ cá nhân, AI có thể giúp một bài viết tốt hơn. Nhưng ở cấp độ tập thể, nếu nhiều người cùng dùng một vài mô hình giống nhau, cùng prompt kiểu “viết hay hơn”, “viết chuyên nghiệp hơn”, “viết viral hơn”, output rất dễ hội tụ về một số mẫu chung.

Ta bắt đầu thấy nhiều bài viết có cùng kiểu mở đầu:

“Tôi đã học được 5 điều sau…”

Hoặc:

“Không ai nói với bạn điều này…”

Hoặc:

“Trong thời đại AI, kỹ năng quan trọng nhất không phải là…”

Những cấu trúc này không sai. Nhưng khi xuất hiện quá nhiều, chúng tạo ra một cảm giác rất quen. Đọc bài nào cũng ổn, nhưng ít bài thật sự đọng lại.

Một số nghiên cứu về AI và sáng tạo cũng chỉ ra hướng này: AI có thể giúp từng cá nhân tạo ra sản phẩm được đánh giá tốt hơn, nhưng đồng thời làm giảm sự đa dạng giữa các sản phẩm. Nói nôm na là: từng người có thể tốt hơn một chút, nhưng tất cả lại giống nhau hơn một chút.

Đây mới là điều đáng nghĩ.

Nếu Internet đã có quá nhiều nội dung, thì thứ chúng ta cần không chỉ là nhiều bài viết “ổn” hơn. Có lẽ chúng ta cần nhiều bài viết có giọng riêng hơn.

Với tiếng Việt, vấn đề còn tinh tế hơn nữa

Khi dùng AI để viết tiếng Việt, mình còn thấy một vấn đề khác: nhiều đoạn nghe đúng, nhưng không thật sự giống tiếng Việt đời thường.

  • Câu chữ rất sạch, nhưng hơi “dịch”.
  • Cấu trúc lập luận giống essay tiếng Anh.
  • Văn phong quá cân bằng, quá an toàn.
  • Hay dùng các cụm kiểu “trong bối cảnh hiện nay”, “không chỉ... mà còn...”, “đóng vai trò quan trọng”, “mang lại nhiều giá trị thiết thực”.
  • Đọc thì hiểu, nhưng không có nhiều cảm giác "đời sống".

Điều này cũng dễ hiểu. Nhiều mô hình AI lớn được huấn luyện chủ yếu trên dữ liệu tiếng Anh và các chuẩn diễn đạt phổ biến của môi trường phương Tây. Khi chuyển sang tiếng Việt, chúng có thể tạo ra một thứ tiếng Việt rất mạch lạc nhưng hơi xa lạ.

Nó không sai ngữ pháp. Nhưng đôi khi nó thiếu cái chất nói, chất nghĩ, chất quan sát của người Việt.

Vì vậy, rủi ro không chỉ là chúng ta viết giống AI hơn. Rủi ro là chúng ta viết giống một phiên bản tiếng Việt đã được làm mượt theo logic tiếng Anh.

Với những bài kỹ thuật, điều này có thể không quá nghiêm trọng. Nhưng với các bài chia sẻ, blog cá nhân, quan điểm xã hội, trải nghiệm học tập hay công việc, giọng riêng rất quan trọng. Vì người đọc không chỉ đọc để lấy thông tin. Họ đọc để thấy một góc nhìn thật.

Không phải cứ dùng AI là mất giọng riêng

Dù vậy, mình không nghĩ giải pháp là ngừng dùng AI để viết.

AI vẫn là một công cụ rất tốt nếu dùng đúng chỗ. Vấn đề không phải là có dùng hay không, mà là dùng AI ở bước nào và trao cho nó bao nhiêu quyền.

Có một khác biệt lớn giữa hai cách dùng:

Dùng AI làm mờ giọng riêng Dùng AI để làm rõ giọng riêng
Đưa ý tưởng mơ hồ rồi bảo AI viết toàn bộ Tự viết bản nháp trước, nhờ AI góp ý
Chọn bản AI viết mượt nhất Giữ lại ví dụ và trải nghiệm cá nhân
Prompt “viết chuyên nghiệp hơn” chung chung Yêu cầu giữ giọng đời thường, chỉ sửa chỗ rối
Copy cấu trúc AI đề xuất Tự chọn cấu trúc theo mạch nghĩ của mình
Để AI thêm luận điểm thay mình Dùng AI hỏi ngược: ý nào đang sáo rỗng?

Mình thích xem AI như một biên tập viên hơn là một ghostwriter.

Một biên tập viên tốt không sống hộ trải nghiệm của mình. Họ chỉ giúp mình nói điều mình muốn nói rõ hơn, gọn hơn, sắc hơn.

AI cũng nên như vậy.

AI nên giúp mình viết rõ hơn, chứ không nên viết thay phần mình chưa kịp nghĩ.

Một vài nguyên tắc nhỏ để dùng AI mà không mất giọng riêng

Dạo này mình cũng dùng AI để viết nhiều hơn. Và chính vì vậy, mình bắt đầu để ý hơn đến những đoạn văn nghe quá mượt, quá sạch, quá đúng công thức. Không phải vì chúng sai, mà vì đôi khi chúng không còn giống ai cả.

Mình đang thử áp dụng vài nguyên tắc khá đơn giản.

1. Viết bản nháp thô trước

Bản nháp đầu tiên nên là của mình.

Nó có thể lộn xộn, dài dòng, thiếu cấu trúc. Nhưng nó chứa thứ quan trọng nhất: góc nhìn thật.

Sau đó mới dùng AI để hỏi:

  • Đoạn nào đang khó hiểu?
  • Ý nào bị lặp?
  • Chỗ nào cần cắt?
  • Có đoạn nào nghe sáo rỗng không?
  • Có cách nào sắp xếp lại cho dễ đọc hơn không?

2. Đừng prompt “viết hay hơn” quá chung chung

Prompt này thường kéo bài về giọng văn trung tính, mượt và an toàn.

Thay vào đó, có thể nói rõ hơn:

Hãy giữ giọng văn đời thường, hơi cá nhân. Chỉ sửa những câu khó hiểu. Đừng làm bài quá bóng bẩy.

Hoặc:

Hãy góp ý như một editor. Đừng viết lại toàn bộ. Chỉ chỉ ra chỗ nào cần sửa và vì sao.

3. Giữ lại ví dụ cá nhân

AI rất giỏi tạo ví dụ phổ biến. Nhưng ví dụ cá nhân mới làm bài có độ thật.

  • Một tình huống mình từng gặp.
  • Một lỗi mình từng mắc.
  • Một câu nói mình từng nghe.
  • Một quan sát cụ thể trong công việc.
  • Một trải nghiệm rất nhỏ nhưng thật.

Những thứ này AI có thể hỗ trợ diễn đạt, nhưng không nên bịa thay mình.

4. Dùng AI để phản biện, không chỉ để làm mượt

Thay vì chỉ yêu cầu “viết lại cho hay”, mình thấy một số câu hỏi hữu ích hơn là:

  • Đoạn này có ý nào yếu không?
  • Chỗ nào nghe giống văn AI quá?
  • Có câu nào sáo rỗng không?
  • Bài này thiếu trải nghiệm cá nhân ở đâu?
  • Nếu muốn bài có giọng riêng hơn, nên thêm gì?

Những câu hỏi này khiến AI trở thành công cụ soi lại bài viết, thay vì công cụ thay thế người viết.

5. Cố tình giữ một chút không hoàn hảo

  • Không phải câu nào cũng cần tối ưu.
  • Không phải đoạn nào cũng cần cân đối.
  • Không phải kết bài nào cũng cần một câu thật kêu.

Một bài viết có giọng riêng đôi khi cần một chút gồ ghề. Miễn là nó thật và người đọc cảm thấy có người đang nói chuyện với mình.

Kết lại

Mình nghĩ AI sẽ tiếp tục thay đổi cách chúng ta viết.

Nó sẽ giúp nhiều người viết nhanh hơn, rõ hơn, chuyên nghiệp hơn. Và đó là một điều tốt. Không phải ai cũng có thời gian hoặc kỹ năng để tự chỉnh từng câu chữ. AI giúp giảm rào cản diễn đạt, và điều này rất đáng quý.

Nhưng viết không chỉ là tạo ra câu chữ đẹp.

Viết còn là quá trình chọn xem điều gì đáng nói, nói từ góc nhìn nào, giữ lại trải nghiệm nào, bỏ đi phần nào, và chấp nhận rằng có những câu chưa hoàn hảo nhưng là của mình.

Trong thời đại AI, có lẽ câu hỏi không còn là:

“Làm sao để viết hay hơn?”

Mà còn là:

“Làm sao để viết hay hơn mà vẫn giống mình?”

  • AI có thể giúp ta viết rõ hơn.
  • AI có thể giúp ta sửa câu tốt hơn.
  • AI có thể giúp ta vượt qua trang giấy trắng nhanh hơn.

Nhưng việc có gì thật sự đáng để viết hay không, vẫn là phần của con người.

Và có lẽ, giữa rất nhiều nội dung ngày càng mượt, ngày càng sạch, ngày càng đúng công thức, thứ khiến một bài viết đáng đọc vẫn là cảm giác rất đơn giản này:

Có một người thật đang nghĩ, đang quan sát, và đang nói bằng giọng của chính họ.

Một vài nguồn đọc thêm

AI Writing

All rights reserved

Mục lục


Viblo
Hãy đăng ký một tài khoản Viblo để nhận được nhiều bài viết thú vị hơn.
Đăng kí